Gaasterland —(mogelijke) belanghebbenden t.a.v. het landschap
Gaasterland is een van de mooiste natuurstreken van Friesland: glooiende kliffen langs het IJsselmeer, eeuwenoude loofbossen en een rijk cultuurlandschap. Achter dat landschap staan tal van belanghebbenden: natuurorganisaties die de gebieden beheren en toegankelijk houden, ondernemers (o.a. landbouw en recreatie), plaatselijke belangen die opkomen voor de dorpen, en overheden die het beleid bepalen. Hieronder vind je ze op een rij, met een link naar hun website. Plaatselijke belangen /dorpsbelangen zijn de vrijwilligersverenigingen die de stem van hun dorp organiseren: ze halen signalen op, verbinden bewoners en brengen lokale onderwerpen verder richting gemeente, partners en projecten.
Voor Oogstbaar Gaasterland houden we graag contact met hen als praktische schakel met de mienskip, juist omdat elk dorp zijn eigen karakter, schaal en vragen heeft.
Andere organisaties. overheden en particuliere grondbezitters, ondernemers en natuurbeheerders zijn hier (nog) niet genoemd. Dit overzicht kan in de loop van de tijd worden aangevuld.
It Fryske Gea
IIt Fryske Gea is de provinciale vereniging voor natuurbescherming in Fryslân en beheert in Gaasterland onder meer het Rysterbosk — een van de bekendste wandelbossen van Friesland — het Mirnser Klif en het kustnatuurgebied de Mokkebank. Daarmee bewaakt ‘it gea’ zowel de bossen als de IJsselmeerkust van de streek.
Staatsbosbeheer
Staatsbosbeheer beheert verschillende bossen en natuurgebieden in Gaasterland, zoals de Sondeler Leijer, het bos Elfbergen met het Kabouterpad, met de NatuurSchuur Gaasterland als uitvalsbasis. De organisatie houdt de eeuwenoude loofbossen toegankelijk voor wandelaars en zorgt voor het onderhoud van paden en routes.
Natuurmonumenten
Natuurmonumenten beheert in Gaasterland drie natuurgebieden: het Lycklamabos, het Oudemirdumerklif en de Rijsterpolder. Vooral het Oudemirdumerklif langs het IJsselmeer is van grote geologische en cultuurhistorische waarde — een tastbaar spoor van de ijstijd en een van de mooiste uitzichtpunten van de streek.
LTO Noord — Fryslân / Gaasterland
LTO Noord is de belangenorganisatie voor boeren en tuinders in onder meer Fryslân. In Gaasterland behartigt de vereniging de belangen van de agrariërs die in het karakteristieke cultuurlandschap hun bedrijf uitoefenen — van melkveehouderij tot agrarisch natuurbeheer — en denkt vanuit de behoefte aan een bestendige bedrijfsvoering mee over thema’s als toekomstvaste verdienmodellen, landschap, water en duurzaamheid in de streek.
VVV Gaasterland — Waterland van Friesland
VVV Waterland van Friesland is het toeristische informatiepunt voor Zuidwest-Friesland en Gaasterland. Zij heeft contact met veel (aangesloten) recreatieondernemers. In de VVV-inspiratiewinkel annex bezoekerscentrum Mar & Klif in Oudemirdum vind je tips, routes en informatie over wandelen, fietsen en varen door de bossen en langs de kliffen van Gaasterland.
Bosk & Greide
Bosk & Greide is de vereniging voor agrarisch en particulier natuurbeheer in Gaasterland-Sloten, opgericht in 1998 vanuit het ‘experiment Gaasterland’. Boeren, grondeigenaren en vrijwilligers beheren samen het karakteristieke cultuurlandschap en leggen wandel-, fiets- en ruiterpaden aan. Daarmee is de vereniging dé verbindende schakel tussen landbouwen agarisch nauurbeheer in Gaasterland.
Natuer mei de Mienskip
Natuer mei de Mienskip werkt aan een biodivers en groen Fryslân, waar natuur, landbouw en leefbaarheid elkaar versterken. Samen met grondeigenaren realiseert en verbindt de organisatie nieuwe natuur, zodat het Natuurnetwerk Nederland in Fryslân steeds sterker wordt.
Voor Oogstbaar Gaasterland is Natuer mei de Mienskip een waardevolle partner: landschap, landbouw, water en natuur liggen hier dicht op elkaar. Kenmerkend is dat de grondeigenaar zelf aan het roer blijft, met advies, fondsenwerving en ruilgrond als praktische ondersteuning — in plaats van een plan van bovenaf — om natuurherstel in Gaasterland te verbinden met de belangen van bewoners.
.
Nationaal Landschap Zuidwest Fryslân / Mar & Klif?
Bezoekerscentrum Mar & Klif in Oudemirdum is hét startpunt voor je ontdekkingstocht, met een vaste expositie, heemtuin en routetips voor het hele gebied. Het Nationaal Landschap Zuidwest Fryslân bundelt de natuur- en cultuurwaarden van de streek.
Stichting Gaasterlân Natuerlân
Stichting Gaasterlân Natuerlân is een lokale natuur- en milieugroep die zich kritisch en constructief inzet voor het behoud van het Gaasterlandse landschap. De stichting volgt ruimtelijke plannen op de voet en werkt nauw samen met de andere natuurorganisaties in de streek.
IVN Súdwesthoeke
IVN Súdwesthoeke verzorgt natuureducatie en excursies in Gaasterland en omgeving, met bezoekerscentrum Mar & Klif als thuisbasis. Vrijwilligers onderhouden er de heemtuin en brengen jong en oud dichter bij de natuur van het Nationaal Landschap.
Gaasterlandse Natuurweek
De Gaasterlandse Natuurweek is een jaarlijkse herfstweek vol groene, duurzame en sportieve activiteiten, georganiseerd door de gezamenlijke natuurorganisaties van de streek. Met excursies, lezingen en de sfeervolle Groene Markt in het Rijsterbos — een mooie gelegenheid om alle organisaties in actie te zien.
Dorpsbelang Bakhuizen / Mirns / Rijs
Dorpsbelang Bakhuizen, Mirns en Rijs (BMR) brengt drie heel eigen dorpsgezichten samen:
• Bakhuizen met zijn rooms-katholieke Odulphuskerk op een oude keileemheuvel,
• Mirns met zijn klokkenstoel aan het IJsselmeer,
• het toeristische Rijs met campings, hotels en het Sybrandy's Ontspanningspark aan de rand van het Rijsterbos.
Dorpsbelang BMR is een van de actiefste verenigingen van Gaasterland: naast het reguliere overleg met de gemeente over leefbaarheid en de openbare ruimte trekt zij via werkgroepen ook zelf aan de kar op thema's als sociale cohesie, wonen en zorg.
• Better Bakhuzen (een gezamenlijke toekomstvisie met gemeente en welzijnspartners),
• Dorpshulp BMRH (burenhulp)
• Werkgroep Zorgwoningen
Dorpsbelang Elahuizen
Elahuizen, ontstaan uit het voormalige Nijega, is met ongeveer 350 inwoners een van de kleinste dorpen van Gaasterland en ligt direct aan de Fluessen — vandaar de sterke band met water, recreatie en het open landschap.
Het plaatselijk belang is hier vooral de laagdrempelige oren-en-ogen-functie van een klein dorp: signalen over de openbare ruimte en leefbaarheid ophalen bij de weinige inwoners en, waar nodig, lokale initiatieven een steuntje in de rug geven richting gemeente.
Dorpsbelang Nijemirdum
Nijemirdum ligt tussen Lemmer en Oudemirdum, met aan de noordkant het Gaasterlandse bosgebied en richting zuiden de openheid naar het IJsselmeer, waar kitesurfen, zeilen en vissen volop mogelijk zijn. Met het Koeienmuseum, molen 't Zwaantje en de maandelijkse dorpskrant Doarpsnijs heeft het dorp een uitgesproken eigen karakter.
Het plaatselijk belang vertaalt die overgang tussen bos en meer naar concrete dorpsvragen: veilig en prettig wonen, goede routes, zorg voor het landschap en ruimte voor initiatief.
Doarpsbelang Oudega-Kolderwolde
Oudega en Kolderwolde vormen samen een kleinschalige dorpsgemeenschap aan de Fluessen, met de dertiende-eeuwse dorpskerk en het bronzen beeld De Wetterfûgel als verwijzing naar de nauwe band met het water. Rond MFC De Skeakel is een rijk verenigingsleven ontstaan — van voetbalvereniging de Wâlde en een volleybalclub tot Histoarysk Selskip Aldekolder en begrafenisvereniging De Laatste Eer.
Het plaatselijk belang is hier vooral de gezamenlijke stem voor leefbaarheid, bereikbaarheid, voorzieningen en de relatie tussen dorp, water en omliggend land.
Dorpsbelang Sondel
Sondel — de naam betekent zoiets als 'bosje op een zandige plek' — ligt op de hoge zandrug van Gaasterland, met aan de zuidkant weidse landerijen richting IJsselmeer en vlakbij de natuurgebieden de Sondeler Leien en de Bremerwildernis.
Plaatselijk Belang Sondel houdt via het dorpsplatform Riedo.nl de dorpshistorie en het nieuws levend en organiseert een jaarlijkse excursie voor leden; samen met Wijckel trok de vereniging ook aan de bel over de verkeersveiligheid van een gevaarlijke kruising. Daarnaast bewaakt zij de dorpsbelangen in het brede landschap: van voorzieningen en landbouw tot dorpsgroen, routes en de kwaliteit van wonen in een kleine kern.
Dorpsbelang Tsjerkgaasl
Tsjerkgaast — de naam betekent 'kerk op de hoge zandrug' — is een compact lintdorp rond de kerk uit 1703, met nog geen 400 inwoners gelegen tussen Sloten en Sint Nicolaasga, in een waterrijke omgeving met onder meer het Slotermeer, Brandemeer en de Groote Brekken. Vlakbij staat het negentiende-eeuwse Huize Spannenburg.
Dorpsbelang brengt de bewonersstem in voor dorpszaken, verbindingen, voorzieningen en de aansluiting op ontwikkelingen rond water, landschap en Spannenburg.
Dorpsbelang Wijckel
Wijckel ligt tussen Balk en Sloten, net ten zuiden van het Slotermeer. In dit dorp komen historie, water, wegen en buitengebied dicht bij elkaar.
Dorpsbelang Wijckel behartigt de belangen van de Wikelers via vier werkgroepen — Griene Romte, het Histoarysk Wurkferân, de Internetredactie en het A-team — en is daarmee een logische gesprekspartner voor leefbaarheid, bereikbaarheid, landschap en initiatieven rond het dorp. Bekende dorpstradities zijn het Iepenloftspul in dorpshuis Irene en het uitreiken van geboortebomen aan jonge gezinnen.
De vereniging werkt met verschillende werkgroepen, waaronder Griene Romte. Deze werkgroep richt zich op de groene ruimte rond Wijckel en is onder meer betrokken bij wandelroutes, beheer en onderhoud van het buitengebied. Ook bij de Groene Loper, de wandelroute tussen Balk, Wijckel en Harich, speelt Griene Romte een praktische rol in beheer en afstemming. Zo krijgt de inzet van Dorpsbelang niet alleen bestuurlijk, maar ook praktisch vorm.
Plaatselijk Belang Balk Vooruit
Plaatselijk Belang Balk Vooruit
Balk is de grootste kern van Gaasterland en ontstond rond 1300 bij de brug — letterlijk een balk — over de Luts, die samen met het historische centrum en de regionale voorzieningenfunctie het dorp typeert.
Balk Vooruit is de schakel tussen bewoners, gemeente, bedrijven en organisaties, vergadert maandelijks over wat er in het dorp speelt en trekt via werkgroepen — zoals die voor het nieuwe multifunctionele centrum bij sporthal De Trime — concrete dossiers. Voor Oogstbaar Gaasterland is dit bereik waardevol: de vereniging verbindt lokale signalen met concrete onderwerpen en partners.
.
Plaatselijk belang Harich / Ruigahuizen
Harich ligt direct bij Balk en het Harichsterbos; Ruigahuizen is kleiner en landelijker van karakter. Samen brengen ze dorp en buitengebied dicht bij elkaar, met dorpshuis Ons Gebouw als gezamenlijk hart en de voormalige kerk — sinds 2021 in beheer bij Stichting Alde Fryske Tsjerken en de commissie KultuerTsjerke Harich — als culturele huiskamer.
Het plaatselijk belang vertegenwoordigt die gecombineerde dorpsstem bij onderwerpen als leefbaarheid, verkeer en landschap, en zet met werkgroepen als Blomryk Harich (bloemrijke bermen) ook zelf de schouders eronder.
Plaatselijk belang Sloten / Sleat
Sloten/Sleat geldt als de kleinste van de Friese elf steden: een vestingstad met grachten, poorten en wallen waar erfgoed, water en leefbaarheid nauw verweven zijn.
Plaatselijk Belang Sloten, opgericht in 1945, geeft al ruim tachtig jaar een stem aan inwoners en ondernemers op thema's als recreatie, bereikbaarheid, behoud van het historische stadsgezicht en prettig wonen — van de aanleg van zwem- en surfplek De Baaier tot de buurttuin Sleat-Wikel.
Plaatselijk belang Oudemirdum
Oudemirdum, het groene hart van Gaasterland, ligt tussen Rijs en Nijemirdum en wordt omgeven door natuurgebieden als Elfbergen, Jolderenbos en het Oudemirdumer Klif.
Plaatselijk Belang Oudemirdum bestaat in 2026 honderd jaar en fungeert als schakel tussen inwoners, gemeente en andere instanties: ideeën en zorgen van dorpsbewoners worden hier opgepakt en verder geholpen, soms richting de gemeente, soms met subsidies.
Samen met Vereniging Oudemirdum Bruist, die het dorpshart rond De Brink een levendig zomerprogramma geeft, zorgt dat voor een dorp waar wonen, recreatie, landschap, toerisme en voorzieningen voortdurend met elkaar meebewegen..
.